Melk is voor de kalfjes. Is het zo simpel? - Instituut Xelf
Instituut Xelf > Blog > Melk is voor de kalfjes. Is het zo simpel?

Melk is voor de kalfjes. Is het zo simpel?

Een vriendin van me vertelde me deze week dat ze haar man de tip had gegeven wat meer water te drinken, waarop hij antwoordde:”Water is voor de kikkers”. Die kende ik nog niet. Wel andere boute uitspraken: “Groenvoer is voor de konijnen” en ook vanuit de nieuwe Paleofilosofie: “Melk is voor de kalfjes”. Ter plekke bedacht ik nog meer uitspraken: “Vlees is voor de roofdieren” en recent uit een nieuwe hype: “Eieren zijn voor de kuikentjes” en mijn vriendin bedacht: “Brood is voor de eendjes”. We konden er wel om lachen, maar hoe zit het nu? Wat kunnen we als geëvolueerd oerkuddedier in ons relatief koude klimaat in de deze tijd dan nog wel eten en drinken….Wat is waar en wat niet?

Gevoelig voor (te) simpele uitspraken bij onzekerheid

Veel van dergelijke boute uitspraken zijn in omloop. We houden hier soms van. Wanneer we ons onzeker, onveilig, gefrustreerd of met weerzin voelen, zijn we hiervoor meer gevoelig. Ons reptielenbrein krijgt op zo’n moment de overhand en we willen dan instinctief dat complexe materie er eenvoudig uitziet. “Waar” tegenover “Niet waar”. “Goed” tegenover “Slecht”. Zo simpel en gemakkelijk mogelijk: “Melk is voor de kalfjes”. Goed te verklaren vanuit de biologie, maar niet zo handig….

Intelligente keuzes maken vraagt omgaan met complexiteit

Helaas is voedsel, je eetgedrag en je gezondheid managen, geen simpele materie. Zitten we lekker in ons vel, dan kunnen we op een menselijk intelligente manier prima met complexiteit omgaan en vinden we het juist vaak fijn om veelzijdige genuanceerde en onderbouwde facetten te horen om vervolgens zelf gefundeerd te kiezen, hetgeen het beste bij onszelf past. We voelen ons dan een autonoom, zelfbewust en zelfverzekerd handelend mens. Uit onderzoek blijkt dat dit gevoel zeer geluk- en gezondheidsbevorderend werkt.

Is ons DNA ongeschikt om melk(suiker) goed te verteren?

Het idee dat ons DNA niet geschikt is om na de zoogtijd nog melk te kunnen verdragen, heeft geleid tot de uitspraak dat melk alleen voor de kalfjes zou zijn. Het ligt wat minder simpel. Ten eerste wie is “ons”. Gesteld wordt dat maar een klein deel van de bevolking melk goed kan verdragen. Dat klopt als je het mondiaal bekijkt. Blanke mensen kunnen melk het beste verdragen en van de wereld bevolking maken blanke mensen minder dan een vijfde deel uit. Dit deel wordt ook nog steeds kleiner. Bovendien is “blank” DNA vanuit de voorgeschiedenis meestal niet alleen blank. In Nederland en zeker in Friesland is het aantal mensen dat blank is, melk wel goed kan verdragen, juist wel hoog.

Waardoor kunnen blanke mensen vaak beter melk verdagen?

In de evolutie overleven altijd de organismen die zich het best aanpassen aan de veranderende omstandigheden (het survival of the fittest). Het deel van mensen dat na de ijstijd in de koude binnenlanden hebben kunnen overleven, ging in de rotsen wonen en had naast fruit, groenten, noten en zaden (die niet zo goed groeiden) ander voedsel nodig om de effecten van de kou en minder zonlicht te overleven. Door dieren en eieren te eten en melk te drinken, werden ze sterker, dikker en langer (meer botmassa) en blanker… De calcium + de vitamine D (voor o.a. botten en gebit) hielp hen te overleven en hun DNA is zich gaan aanpassen in die richting. Dat kon op de plekken in de wereld waar dieren konden leven die ook mak gemaakt konden worden. Dit is nog maar één element waardoor we niet zomaar kunnen stellen dat “we” melk niet goed zouden kunnen verdragen. Een genuanceerd beeld krijgen over hoe mensen geëvolueerd zijn? Dan raad ik je het boek: Zwaarden, Paarden en ziektekiemen, van Jared Diamond (448 pagina’s) aan.

Waarom zou jij wel melkproducten gebruiken?

Melk en melkproducten bevatten zowel eiwit, vet als koolhydraten. Ze zijn een bron van de vitamines B2, B12 en calcium. Het levert bovendien mineralen als fosfor, kalium, magnesium en zink. Melk en melkproducten, waaronder kaas, leveren gemiddeld ongeveer 60% van de dagelijkse inname van calcium en 40% van die van vitamine B12. Zuivel is daardoor belangrijk voor een gezonde voeding voor de grootste bevolkingsgroep in Nederland.

Welke gezondheidswinst van zuivel is aangetoond?

Zuivel verkleint het risico op darmkanker, diabetes type 2 en botontkalking.

  1. Darmkanker

    Het gebruik van 400 gram zuivel per dag hangt samen met een ongeveer 15% lager risico op darmkanker. Het gebruik van melk hangt per 200 gram per dag samen met een 10% lager risico op darmkanker.

  2. Diabetes type 2

    Eet je yoghurt, dan verklein je de kans op diabetes. Onderzoek toont aan dat het gebruik van 60 gram of meer yoghurt per dag samen hangt met een ongeveer 15% lager risico op diabetes type 2 ten opzichte van minder dan 10 gram per dag.

  3. Botontkalking

    Calcium is van belang voor de botontwikkeling en daarmee voor het voorkomen van botontkalking

Welke risico’s van zuivel zijn aangetoond?

Bepaalde zuivel is niet voor iedereen aan te raden

1.      Hart-  en vaatziekten

Veel verzadigd vet in de voeding verhoogt het risico op hart- en vaatziekten. Een deel van het vet in zuivel is transvet. Dit vet geeft nog meer risico op hart- en vaatziekten. Bij het eten van volle zuivelproducten (kaas en melk) kun je te veel verzadigd vet of transvet binnenkrijgen. Bij magere melkproducten en magere kaas is dat risico verwaarloosbaar.

2.      Lactose-intolerantie

In melk zitten melksuikers, ook wel lactose genoemd. Kun je lactose niet verdragen omdat je het enzym lactase niet aanmaakt of (tijdelijk) niet volledig verteert door darmslijmvliesbeschadiging, dan is er sprake van respectievelijk primaire of secundaire lactose-intolerantie. Maak je het enzym lactase niet aan, dan betekent dat levenslange aanpassingen. Een aantal melkproducten kun je dan niet verdragen. Bij de tijdelijke vorm als gevolg van andere oorzaken kun je beter sommige melkproducten vermijden. In Nederlandse harde kazen zit geen lactose meer. Er zijn ook tabletjes beschikbaar met het enzym lactase.

3.      Koemelkallergie

Koemelkallergie is de meest voorkomende voedselallergie bij baby’s. Bij een koemelkallergie is het nodig dat koemelk en kunstvoeding op basis van koemelk tijdelijk vermeden wordt. Koemelkallergie komt op volwassen leeftijd weinig voor.

4.       Slijmvorming

Heb je astma en/of bronchitis en last van slijmvorming  door (zoete) melkproducten, dan kun je deze producten beter vermijden. Kaas en zure melkproducten geven meestal weinig of geen klachten.

Kun je zonder zuivel?

Kun je gezond blijven zonder melk en kaas? Natuurlijk kan dat. Belangrijk is dat je beseft dat je een bron van eiwit, diverse vitamines en mineralen zoals eerder genoemd op een andere manier binnen te krijgen hebt. Sojadranken leveren niet de gezondheidswinst van zuivelproducten maar er zijn wel sojamelkproducten waaraan ook enkele mineralen (calcium) en vitamines (B2) zijn toegevoegd. Calcium (met vitamine D) uit supplementen blijkt in ieder geval ook een lager risico op hart- en vaatziekten te geven. Om goed uit te komen met alle vitamines, mineralen en antioxidanten, raad ik je deskundige hulp aan. Als diëtist ondersteun ik je graag.

Wil je graag zonder zuivel?

Om allerlei plausibele redenen kun je geen melk willen drinken ook al kun je het goed verdragen en heb je geen klachten. Bijvoorbeeld vanwege diervriendelijke aspecten of de belasting voor het milieu. Wil je het niet omdat je bang bent geworden vanwege eventuele (groei)hormonen, weet dan dat deze niet zijn toegestaan in Europa. Bang gemaakt voor  dioxines PCB’s en bestrijdingsmiddelen, weet dan dat in Europa hier strenge eisen voor gesteld zijn. Bang voor resten antibiotica? Er mag in Europa geen melk geleverd worden waar sporen antibiotica in voor komen. Meer goed onderbouwde informatie hierover is te lezen op de site van het Voedingscentrum over melk, die ik o.a. ook als bron heb gebruikt.

Tips om goed te kiezen wat er bij jou past

Een paar handreikingen om gefundeerd te kunnen kiezen wat bij je past en je gezondheid ondersteunt.

  1. Laat je niet leiden door te simpele oplossingen

    Erken je verlangen naar simpele antwoorden en oplossingen. Het is een legitiem verlangen, maar niet zo realistisch. Informeer je via echte deskundigen. Vooral ook via de ‘social media’ kun je veel stukken lezen die wel door hoog opgeleide mensen zijn geschreven, maar die soms op het vlak waarover ze schrijven niet deskundig zijn. Zo is bijvoorbeeld een arts geen deskundige op het gebied van voeding. Iedereen mag zich voedingsdeskundige noemen, het is geen beschermde titel zoals diëtist. Vraag wetenschappers naar de zaken waar zij in afgestudeerd zijn en kundig zijn.

  2. Stop niet zomaar met een “groep” voedingsmiddelen

    Voel je vrij om je eigen keuzes te maken op wat voor grond dan ook. Een “groep”voedingsmiddelen zoals melkproducten of granen zomaar weglaten, is geen handig zet. De kans dat je te veel of te weinig van bepaalde voedingstoffen, vitamines en mineralen krijgt, is zeer groot. Zelfs al is het effect dan dat je bijvoorbeeld minder hongergevoelens hebt, of minder darmproblemen, dan sluit dat niet uit dat je vatbaarder wordt voor andere klachten en ziektes zoals bijvoorbeeld botontkalking, hart- en vaatziekten e.d. Suiker uit de suikerpot, zout, koffie, alcohol en frisdranken kun je wel schrappen zonder risico’s. Ik help je graag je voeding volwaardig te houden gebaseerd op jouw keuzes. Weet wat je doet.
     

  3. Vermoed je dat je bepaalde voedingsmiddelen niet goed verdraagt?

    Vermoed je een allergie of intolerantie? Of wil je vanwege je eigen filosofie bepaalde voedingsmiddelen niet eten? Vraag er hulp bij. Als diëtist en ook eettherapeut help ik je graag bij het uitvinden van wat je wel en niet verdraagt (waar nodig samen met onderzoek), ook bij het proces van mogelijk afkicken en het volwaardig houden van je voeding.

Meer gerelateerde artikelen

Nieuwe voedingsrichtlijnen praktisch vertaald
Is natuurlijk eten het beste om gezond te worden en blijven?
Minder buikvet meer vitaliteit
Koolhydraatbeperkt dieet volgen? Doe het veilig
Koffie: gezond genieten doe je zo!
Hoe zit dat nou echt met suiker?

Wil jij je eigen plan voor verantwoord afvallen en duurzaam op gewicht blijven?

Tob jij al langer met je gewicht? Wil jij  veel meer weten van hoe jij in jouw persoonlijke situatie meer grip op je eten en je gewicht krijgt en onderzoeken wat het beste bij jouw past? Vul dan het formulier in voor een gratis eetscan. Dan bespreken we samen jouw situatie en je doelen, zodat je weet wat voor jou slim is om te doen en of ik als mens, diëtist en eettherapeut daarin de juiste persoon voor jou ben.

Een manier van genieten van je gewicht, jezelf en eten, waardoor je nooit meer terug kunt naar je oude bekende onhandige gewoontes, dat is mogelijk ook voor jou!